Zasiedzenie służebności przesyłu pierwszy wyrok TK – jakie ma znaczenie dla właścicieli i firm przesyłowych?

Służebność przesyłu – co to takiego?

Służebność przesyłu polega na obciążeniu nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej itp., a nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

O co cały ten hałas?

Ano o to, że właściciele nieruchomości nie mogą w pełni korzystać z posiadanego prawa własności w wyniku posadowionych urządzeń przesyłowych, najczęściej bez zgody właściciela gruntu. Jest to wcale nierzadka sytuacja, która wymaga uregulowania. W jakich przypadkach można domagać się odszkodowania od przedsiębiorstwa przesyłowego i jak to zrobić?

Przed skierowaniem sprawy na drogę sądową, właściciel nieruchomości obciążonej powinien zbadać przede wszystkim dział trzeci księgi wieczystej. Będą tam zapisane informacje, czy została ustanowiona służebność przesyłu, która daje prawo właścicielowi urządzeń przesyłowych na ich umiejscowienie na gruncie, bez posiadania do niego prawa własności. Ustanowiona służebność przesyłu oznacza, że odszkodowanie bezumowne korzystanie z prawa własności nieruchomości bez posiadania do niej tytułu prawnego nie będzie przysługiwało. Jeśli natomiast nie będzie takiego wpisu w księdze wieczystej, to należy przeprowadzić analizę prawną. Można też zwrócić się do specjalisty od wyceny własności nieruchomości. Wycena działki, bez elementów składowych, uwzględniająca określenie obniżenia wartości nieruchomości na skutek posadowienia urządzeń przesyłowych i innych składowych, które są badane w procesie ustanowienia służebności przesyłu, będzie przydatna podczas prowadzenia sporu z właścicielem przedsiębiorstwa przesyłowego.

Powyżej skupiłem się na liniach energetycznych, jednak sprawa ustanowienia służebności może również dotyczyć gazociągów, wodociągów, ropociągów, sieci uzbrojenia terenu, światłowodów oraz innych.

Uregulowanie służebności przesyłu

Zanim w prawie powszechnym pojawiła się służebność przesyłu funkcjonowało pojęcie służebności gruntowej. Jednak ustawodawca w 2008 roku postanowił uszczegółowić przepisy kodeksu cywilnego poprzez dodanie nowych art. 3051 – 3054 dotyczących służebności przesyłu. Co spowodowało konieczność powstania instytucji służebności przesyłu? Najważniejszą przesłanką jej wprowadzenia była konieczność uregulowania korzystania przez przedsiębiorców z nieruchomości niebędących ich własnością w celu posadowienia, eksploatacji, konserwacji i napraw urządzeń przesyłowych służących do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej itp.

Zasiedzenie służebności gruntowej a zasiedzenie służebności przesyłu

Analizując służebność gruntową w kontekście służebności przesyłu powołując się na art. 292 k.c, dochodzimy do wniosku że nabycie służebności gruntowej może nastąpić drogą zasiedzenia w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Ten artykuł był przywoływany w większości wyroków sądów powszechnych, które orzekały stwierdzenie zasiedzenia służebności oraz oddalały roszczenia właścicieli. Dopiero w osobie sędzi Agnieszki Góry-Błaszczykowskiej Sąd Najwyższy uznał (I CSK 2395/24), że jak długo firma przesyłowa płaci właścicielowi gruntu za dostęp do swej sieci, nie można mówić, że miał miejsce przypadek zasiedzenia nieruchomości. A więc nie może korzystać z gruntu innej osoby, przy i pod siecią za darmo i nie może podnosić zarzutu zasiedzenia. Do niedawna postanowienia sądów w zagadnieniu zasiedzenia służebności przesyłu były dość jednolite tj. do biegu zasiedzenia wliczano cały okres posadowienia urządzenia przesyłowego. Tym bardziej należy dostrzec wyrok Sądu Najwyższego, który w postanowieniu z 24 lutego 2023 r. (sygn. akt III CZP 108/22) uznał, że dominujące dotychczas w orzecznictwie podejście należy uznać za sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa rzeczowego. Sąd Najwyższy wskazał, że przyjęcie, że przed 3 sierpnia 2008 r. mogła istnieć w systemie prawnym służebność „o treści odpowiadającej służebności przesyłu”, stoi w sprzeczności z zasadą zamkniętego katalogu praw rzeczowych. Wskazano także, że doliczenie czasu posiadania takiej służebności do czasu niezbędnego do zasiedzenia służebności przesyłu, narusza zakaz działania prawa wstecz.

Instytucja zasiedzenia a wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Krokiem milowym w ochronie prawa własności był Wyrok TK z 02 grudnia 2025 r. „Zasady nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa” sygn. akt P10/16. Pytania prawne dotyczyły: czy art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia, w związku z art. 285 §1 i 2 k.c art. 285 §1 i 2 k.c art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny „rozumiany w ten sposób, że umożliwiał nabycie przed wejściem w życie art. 3051-3054 k.c. w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, w sytuacji, w której nie wydano decyzji na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości lub art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami”, jest zgodny z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego

Trybunał Konstytucyjny orzekł: art. 292 k.c w związku z art. 285 §1 i 2 k.c. rozumiane w ten sposób, że umożliwiają nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed wejściem w życie art. 3051-3054 ustawy – Kodeks cywilny, w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, są niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zasiedzenie służebności przesyłu – podsumowanie

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że nabycie przez zasiedzenie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu, przed wejściem w życie przepisów dotyczących służebności przesyłu tj. art. 3051-3054 kc jest niezgodne z Konstytucją.